Repatriëring

De Indische repatriëringen

Eerder gepubliceerd onder het thema 'Repatriëring':

In Gemert werd iets bijzonders verricht...(Deel 1: november 2007)
In Gemert werd iets bijzonders verricht …(deel 2: februari 2008)
In Gemert werd iets bijzonders verricht...(deel 3: maart 2008)
Afscheid van de Indische samenleving (februari 2008)
Repatriëren als verstekeling. Deel 1 Henk Huwaë als een van de jongste verstekelingen naar Nederland in 1958 (augustus 2008)
Repatriëren als verstekeling. Deel 2 Oscar de la Croix (augustus 2008)
Pension Ons Huus in Arnhem, 1958-1962 (november 2008)

Vertrek, repatriëring, inburgering

We hebben het begrip repatriëring uitgebreid met de aanloop tot vertrek uit Indonesië en de inburgering na aankomst in Nederland. Deze drie elementen vormen samen één historisch proces en meer nog werden ze als zodanig beleefd door de betrokkenen. Hopelijk zal informatie die deze tijdgenoten ter beschikking willen stellen daarover meer opheldering geven.
We spreken hier bewust van repatriëringen omdat de Indische migratie uit Indonesië in meerdere golven kwam. De periode waarover het gaat loopt van 1945 tot 1965. Het grootste deel van de in totaal meer dan 300.000 repatrianten kwam in de drie golven tussen 1950 tot 1963: ongeveer 210.000 personen. Per golf kwam er ook een anders samengestelde groep naar Nederland. De eerste twee golven waren het vooral totoks of in Indië geboren blanke Nederlanders die repatrieerden. De “echte” Indo’s kwamen vooral met de derde en vierde golf. Voor alle repatrianten was de overtocht het begin van een nieuw leven en ze moesten allemaal inburgeren in Nederland.

Als bijdrage over de eerste stappen op Nederlandse bodem en de daaropvolgende inburgering, vindt u het verhaal van de vestiging van Indische Nederlanders in het Brabantse Gemert. Rob de Haas was een van hen. Eerder, in 2001, heeft hij daarover het boek Enkele reis Indië-Gemert geschreven. Hij heeft nu materiaal dat daarin niet is verwerkt gebruikt voor publicatie op IndischHistorisch.nl

Moederland en vaderland
De meeste Indische Nederlanders hadden op het moment van de soevereiniteitsoverdracht aan de Republik Indonesia, door geboorte het voormalige Nederlands-Indië als moederland. Formeel was Nederland het vaderland. We weten ook dat het voor veel Indischen erg moeilijk en vreemd moet zijn geweest dat ze Java, Bali, Celebes, Sumatra, Borneo en andere eilanden moesten gaan inruilen voor het verre onbekende vaderland aan de Noordzee. Begrijpelijk is dat in de meeste verhalen over de repatriëring vooral de eerste jaren in Nederland aan bod kwamen. Minder informatie is er over de aanloop tot de repatriëring. Bijvoorbeeld wanneer besloot men te vertrekken naar Nederland en waarom. Hoe zat het met de familieleden die achterbleven? Waren er daardoor veel gebroken families? Hoe zat het met de contacten later; zijn die gebleven?

In Indonesië blijven, repatriëren, inburgeren in Nederland
Een aantal onderwerpen die we willen uitwerken op IndischHistorisch.nl gaat niet alleen over de tocht naar Nederland, de opvang in kampen, kazernes, contractpensions en het beruchte meubelvoorschot.
Graag nodigen we u uit uw verhaal te vertellen, op te schrijven of materiaal als foto’s, films, dagboeken, documenten en dergelijke via IndischHistorisch.nl te publiceren.
Hieronder een aantal van die onderwerpen in vraagvorm:

Waar woonde u/uw familie in Indonesië en hoe kwam u/uw familie ertoe naar Nederland te vertrekken. Hoe waren de plaatselijke omstandigheden toen?
Hoe was de aanloop tot het vertrek: moest er veel geregeld worden, hoe ging het met het boeken van de reis en de betaling, had u met veel bureaucratie te maken?
Hoe ging het uiteindelijke vertrek? Hoe zat het met bezittingen, de inboedel, de woning? Was het erg emotioneel?
De reis zelf: werden er vrienden gemaakt, was er veel andere familie, de voorzieningen aan boord, de verwachtingen over Nederland?
De aankomst: hoe ging dat, waar ging men heen, hoe verliep het verder?
Later in Nederland: het zoeken naar woonruimte, werk en inkomen, school, voorzieningen, eten en drinken, sociaal leven, amusement, sport, cultuur?
Werd er gediscrimineerd in Nederland op werk, op school, in de straat en de wijk?
De reacties van de lokale Nederlandse bevolking: vriendelijk, afstandelijk of behulpzaam?

U kunt waarschijnlijk nog veel meer vragen en onderwerpen bedenken. Graag vernemen we die!
En uw verhaal, schriftelijk materiaal zoals dagboeken en documenten, foto’s, films of geluidsfragmenten vormen de bronnen om de geschiedenis van de Indo’s te leren kennen.

U kunt met ons contact opnemen door te mailen naar info@indischhistorisch.nl of via het contactformulier.
Maak gebruik van het Forum om met anderen informatie uit te wisselen.

Repatriëren en inburgeren in Brabant

Rob de Haas (Batavia 1948)

In Gemert werd iets bijzonders verricht …
Stel je voor. In een kleine Nederlandse plattelandsgemeente, van zeg 7000 zielen, vindt in korte tijd, bijvoorbeeld binnen twee jaar, een invasieplaats van zo’n 600 asielzoekers. Anno 2007 zou het dorp letterlijk en figuurlijk te klein zijn.

En toch is het dat wat zonder al te grote problemen gebeurde in het gemoedelijke Brabantse Gemert van 1951-1952. Maar liefst 120 Indische KNIL-gezinnen bestaande uit ruim 600 personen kregen er een splinternieuwe woning. Het dorp moest er met twee grote wijken voor worden uitgebreid. Het inwonertal van Gemert groeide explosief met ruim 9 %. De landelijke pers berichtte vol lof over de wijze waarop de gemeente de opvang geregeld had. Niet dat de inburgering geheel pijnloos is verlopen, maar van noemenswaardige spanning tussen de twee bevolkingsgroepen is nooit sprake geweest. Nog steeds wonen veel Indischen van de tweede en derde generatie volledig geïntegreerd in Gemert. De eerste is al bijna uitgestorven. Binnenkort wordt een Indië-plantsoen aangelegd ter herinnering aan deze gedenkwaardige, vreedzame invasie.

Repatriëring
In de voormalige kolonie Nederlands-Indië komt het proces van soevereine bewustwording eind 19e, begin 20ste eeuw voorzichtig op gang. Na de Tweede Wereldoorlog is er echter geen houden meer aan. ‘Indonesië aan de Indonesiërs’ roepen Soekarno en de zijnen. Helaas gaat dit gepaard met geweld. De onafhankelijkheid en merdeka (vrijheid) moeten met wapens op Nederland bevochten worden.

Ten koste van duizenden slachtoffers. Aan weerskanten. ‘Vrijheidsstrijd’ heet het aan Indonesische kant. ‘Politionele acties’ aan Nederlandse zijde. Prestige en grote ego’s bepalen de agenda van een desastreuze politiek. Als regeringen bakkeleien delven de onderdanen het onderspit.
Meer dan driehonderdduizend Nederlanders en Indische Nederlanders zijn gedwongen hun moederland voorgoed te verlaten. Ze hebben weinig keus, ook al probeert de Nederlandse regering hen anders te doen geloven. Repatrianten worden ze genoemd. Mensen die terugkeren naar hun vaderland. Het gros is nog nooit in het koude ‘patria’ geweest.

Opvang
Op zo’n grote vloot vluchtelingen is Nederland niet berekend. De ontheemden worden opgevangen in kampen, waaronder die van Westerbork en Vught, waaruit nog maar enkele jaren geleden joden zijn weggevoerd. Nood kent geen scrupules. Contractpensions en hotels dienen zich bij bosjes aan. Aan ellende valt immers een aardige stuiver te verdienen. Degenen die geluk hebben, kunnen bij familie terecht. Als je het geluk wilt noemen, want de Nederlanders zijn over het algemeen maar klein behuisd. Behelpen is het.
De Nederlandse regering doet meermalen een dringend beroep op gemeenten en provincies om woningen beschikbaar te stellen voor de Indische landgenoten. Pas als minister In ’t Veld in 1950 met een stimuleringsplan voor de woningbouw op de proppen komt, reageren de lokale overheden. Voor elke woning die aan een Indische repatriant gegeven wordt, mag de gemeente er een bouwen voor de eigen inwoners. Plus nog eens 25 % extra.

Gemert
Het bestuur van de Brabantse Peelgemeente Gemert had er wel oren naar. Met die extra huizen kan de ernstige woningnood voor een belangrijk deel worden gelenigd.

Te veel Gemertenaren leven in krotten, in schuren, in onbewoonbaar verklaarde woningen. Tientallen jonge, getrouwde stellen wonen in bij hun ouders. Niet zelden ook met kleine kinderen. Een onhoudbare situatie. Dus stelt het college van burgemeester en wethouders een ambitieus plan op. Het wil aan 120 KNIL-gezinnen wel onderdak bieden. De commandanten van de nabijgelegen vliegveld Volkel en Eindhoven zoeken woongelegenheid voor militair personeel. Gemert ligt precies tussen beide luchtmachtbases in. De rekensom is gauw gemaakt. Voor militairen geldt echter een lager percentage (12 %). Dus 120 woningen voor Indische militairen en 132 woningen voor Gemertse burgers. Dat zet tenminste zoden aan de dijk.