Bijdragen
over cultuur |
Help! de Geschiedenis wordt vervalst (deel 2)
door
Woody Brunings
In deel
1 ging Woody Brunings na een korte historische inleiding in op wat herinnering
kan doen in de loop van de jaren, in dit geval met de Indo Rock periode als
toeschouwer en outsider of als muzikant en insider. In deel 2 gaat hij dieper
in op de jeugd en de invloed van hun idolen. Rock ’n Roll als lifestyle.
Conflicten met de dictatuur
van de correctheid
In deze periode van restauratie ontstonden echter ook de eerste conflicten
tussen adolescenten en de dictatuur van de correctheid en orde: The Parent
Culture. Deze conflicten ontstonden meestal door de voorliefde van de
jongeren voor de nieuwe muziekstijl, het daarbij behorende gedrag, haardracht
en de kleding. De conflicten werden nog versterkt door de invloed van films
als Blackboard Jungle met de Rock-hymne Rock around the Clock.
De nieuwe jeugdidolen waren Bill Haley,
James Dean, Marlon Brando en Elvis. Vóór die tijd was het heel
gewoon dat kinderen en ouders naar dezelfde muziek en radioprogramma’s
luisterden, zoals de Bonte Dinsdagavondtrein, Paul Vlaanderen
of Monus het mannetje op de Maan. De jongeren kregen nu eindelijk
hun lang ontbeerde eigen muziek en hun eigen idolen. De nieuwe impulsen die
de jeugdculturen beïnvloedden kwamen hoofdzakelijk uit Amerika, toen
nog het beloofde land. De Rock ’n Roll had- net als alle nieuwe stromingen-
een avant-gardistisch- progressief karakter en fungeerde als antithese op
de naoorlogse maatschappelijke omstandigheden.
Tegen de Parent Culture: Marlon Brando in The Wild One (1953) en James Dean in Rebel Witout A Cause (1955)
De muziek stuitte, zoals bij
alle nieuwe stromingen het geval is, in brede lagen van de overwegend conservatieve
bevolking op veel weerstand.”Het druiste tegen alle muzikale wetten
in”, en ”Het was allemaal al eerder bedacht”. Later, toen
naast de foxtrot op de dansscholen ook de Rock ’n Roll maatschappelijk
geaccepteerd werd, hadden diezelfde critici de Rock ineens “altijd al
goede muziek gevonden”. Op de dansscholen probeerde men de wilde, natuurlijke
dans te cultiveren naar maatstaven van de gangbare dansstijlen. Dat zelfde
gebeurde later ook met de Rock ’n Roll-muziek op de muziekscholen. Duitsers
typeren dit gedrag met een treffend woord: Wendehälse.
Vetkuifen, Halbstarken Nozems en Rellen
De nieuwe wilde muziekstijl werkte als een katalysator. Ze versterkte slechts
datgene wat al lang in het binnenste van de Halbstarken
(in Nederland: nozems) sluimerde:
verzet tegen de, in hun ogen, bekrompen Parentculture. De Rock ’n Roll
wees de jeugd op rebelse manier de weg naar de bevrijding uit een gezagsgetrouwe
maatschappij van tucht en ascese. Het versterkte in feite het natuurlijke
afzettingsproces van de adolescent. In de jaren 1956 -1958 veroorzaakten Halbstarken,
meestal na het zien van rebelse Amerikaanse films, enorme ongeregeldheden
in verschillende grote Duitse steden.
Toen in de herfst van 1958 Bill Haley and The Comets een tournee door Duitsland
maakten, vernielden fans in Berlijn, Hamburg, Essen en Stuttgart, tijdens
en na de optredens het meubilair van de concertzalen. Dit kwam mede door de
wilde show die The Comets op de Bühne maakten. Dit was men niet gewend
van de big band van Kurt Edelhagen. Bill Haley was overigens de eerste rockmusicus
die een bezoek aan Duitsland bracht. Er vonden echter al in 1955 enorme ongeregeldheden
plaats tijdens de Duitsland tournee van ”Sachmo”. Zelfs tijdens
een optreden van huilebalk Johnny Ray in datzelfde jaar in Berlijn, vlogen
de stoelen door de lucht.In de Duitse pers werd Haley voor Musikgangster uitgemaakt.
Als uitgangspunt voor de ongeregeldheden dienden meestal treinstations en
de Bahnhofsstrassen, straten die in de omgeving van een centraal station lagen.
Misschien dat daarom tegen het einde van de 50er jaren de meeste Rockclubs
in deze omgeving stonden. Goethe Strasse in München, Bahnhofstrasse in
Düsseldorf en de Kaiserstrasse in Frankfurt, om er maar een paar te noemen.
In Den Haag zag ik voor het eerst de film Black Board Jungle. Ik kan nog heel
goed de roes waar ik in geraakte terughalen, toen ik na de voorstelling de
bioscoop uitliep: Een recalcitrant gevoel nam bezit van mij. Vanaf nu kon
de leraar de ”boom in’’ met zijn achterhaalde wijsheden.
Op school veranderde ik van een voorbeeldige scholier uit de verre kolonies
in een pesterig opstandig ventje. Iedereen boven de dertig jaar veranderde
in mijn optie ineens in een ouwe lul of trut… en was dus verdacht. Het
was de tijd van de vetkuif, strakke spijkerbroek, leren jack of piloten jas
met opschrift op de achterkant… en… vooral gevaarlijk kijken!Toch
was de Nederlandse jeugd, tenminste in mijn beleving als timewitness,
minder radicaal dan haar Duitse leeftijdgenoten. Maar er kwam in Nederland
een extra dimensie bij: de straatgevechten tussen Belanda nozems vs. Indojeugd.
Er werden nog geen gebouwen en auto’s in brand gestoken.Tegen
dit decor van opstandigheid, geweld, Halbstarkencultuur en de daar aan gekoppelde
ongeregeldheden heeft de Indische subcultuur in wisselwerking met haar muziek
zich ontwikkeld en later vooral de Bondsrepubliek kort veroverd. De rebelse
Rock ‘n Roll is in feite geadopteerd door de jeugdsubcultuur uit die
tijd. Ze diende als soundtrack voor de straatgevechten van de Halbstarken
en Nozems. Rock ‘n Roll werd door zwartkijkers geassocieerd met geweld.
Halbstarken (Duitse nozems) eind jaren '50
Webreferentie:
Sarah Bartz: Jugendkulturen
in Deutschland und den Niederlanden in den Epochen des 20. Jahrhundert
Ga
terug naar Help! De geschiedenis wordt vervalst (deel 1)
Ga
naar Help! De geschiedenis wordt vervalst (deel 3)
Ga
naar Help! De geschiedenis wordt vervalst (deel 4)
Ga naar Help! De geschiedenis wordt vervalst (deel 5)