Pas verschenen

'43 Genieveldcompagnie in Nederlands-Indië 1949-1950. De sobats van Co Groen'

Auteur: Jos Groen


IndischHistorisch.nl ontving pas geleden een e-mailbericht van Jos Groen met het verzoek aandacht te geven aan het boek dat hij recentelijk heeft geschreven en uitgebracht. Jos Groen had een ijzersterk argument om zijn verzoek te ondersteunen: "Zojuist heb ik uw beschrijving van de website gelezen en de doelstelling hiervan. Ik heb weliswaar geen Indische achtergrond, maar het boek dat ik onlangs heb gepubliceerd heeft deze wél. Mijn verhaal heeft te maken met de uitzending van mijn vader destijds naar Nederlands-Indië, Java om precies te zijn. Zoals vele vaders van zijn generatie heeft hij hierover nooit willen spreken. Na zijn overlijden realiseerde ik mij, dat ik nu nog een kans had de verhalen uit die tijd te achterhalen. Via zijn kameraden uit die tijd. Deze zoektocht heeft uiteindelijk geresulteerd in een boek. Nu begreep ik van mijn Indische collega dat binnen de Indische gemeenschap eveneens interesse is voor dergelijke literatuur.".
Het boek '43 Genieveldcompagnie in Nederlands-Indië 1949-1950. De sobats van Co Groen' is een voorbeeld van hoe ons het ontsluiten van de Nederlands-Indische geschiedenis voor ogen staat. Zeg, het vrijmaken van levensverhalen uit onze brede doelgroep bestaande uit Indische Nederlanders, Nederlanders die lang in Indië/Indonesië hebben gewoond en zich ook Indisch noemen alsmede Nederlanders die na de oorlog in Indonesië hebben gewoond, danwel hun dienstplicht, ambtelijke of zakelijke loopbaan hebben doorlopen.

De rol van de oorlog en bersiapperiode in het persoonlijke en collectieve geheugen
De impact van de oorlog, bersiaptijd en repatriëring voor een groot deel van de genoemde doelgroep is tot op heden blijven doorwerken. Dat blijkt uit de niet verminderende opkomst bij herdenkingen op 14 en 15 augustus en de reünies en herdenkingen van afzonderlijke gebeurtenissen uit de Indische geschiedenis. Uit persoonlijke waarneming en ervaring in mijn eigen omgeving weet ik dat er veel lijntjes lopen naar die dramatische laatste jaren van Nederlands-Indië. Onverwacht zijn "ineens" vaders van collega's, vrienden en kennissen Indië-veteraan. En er ligt vaak interessant materiaal als foto's en dagboeken al jarenlang onbekeken en soms vergeten in kasten en laden bij mensen thuis. Ook horen we van kinderen of kleinkinderen dat ze ooit "wel iets" met dat materiaal zouden willen doen; impliciet wordt dan gedacht aan publiceren ervan.

Veteraan van toen en van nu
Jos Groen heeft daadwerkelijk het levensverhaal van zijn inmiddels overleden vader Co Groen uitgezocht en gepubliceerd. Zelf een veteraan van recente missies naar Afganistan (Uruzgan), Macedonië en Bosnië was hij uiteraard al om die reden extra geïnteresseerd in het verhaal van zijn vader. Uitzending naar Indië destijds en nu vertonen meerdere overeenkomsten. Jos Groen in een interview: "Daarom herkende ik in de verhalen van de Indiëveteranen ook de spanning van vlak voor de uitzending, de emoties bij het afscheid en de onzekerheid tijdens de eerste weken in een onbekend uitzendgebied. Ditzelfde geldt voor het ontstaan van routine, de stomme fouten fouten die worden gemaakt, de humor en de onderlinge kameraadschap. Ook de verhalen over het aangrijpende verlies van een kameraad, de soms moeilijke omschakeling na terugkeer in Nederland en het gebrek aan erkenning zijn, helaas, tot op zekere hoogte tijdloos".1)

Naast deze overeenkomsten is er in het verhaal van vader en zoon Groen een belangrijk verschil: waar Co Groen de aandacht voor zijn uitzending beperkte tot het fotoalbum, is zoon Jos actief in het bekendmaken van zijn ervaringen. Niet alleen beroepshalve maar ook persoonlijk. Bijvoorbeeld het meewerken aan interviews en het succesvol afronden van een studie psychologie in combinatie met zijn werk, is een uiting van bezig zijn met de mens achter de militair, die in het bijzonder veteraan is.
Inderdaad klopt het dat vele Indiëveteranen vanuit zichzelf ervaringen hebben gedeeld met hun gezinsleden, familie en vrienden. Tóch blijkt uit hun regelmatige bezoeken aan reünies een behoefte om die ervaringen te uiten. Jos Groen heeft echter met zijn grote inspanningen om de sobats (vrienden) van zijn vader te achterhalen bewezen dat er grote behoefte bestaat onder veteranen om die ervaringen vrij te geven. Ze hebben dan wel die prikkel nodig. En dat levert dan wel veel informatie op zoals het boek laat zien.

Het verhaal van Co Groen
Op 28 september 1949 werd de 43 Genieveldcompagnie uitgezonden naar West-Java en later gedeeltelijk ook naar Nieuw-Guinea. Deze datum is niet ver weg van die van de soevereiniteitsoverdracht aan Indonesië op 27 december 1949. Later of vroeger, ook de mannen van deze compagnie zouden dramatische ervaringen opdoen die niet aan een stadium van de strijd in de periode 1945-1949 gebonden waren.
De compagnie moest op West-Java o.a. kazernes ontruimen en geschikt maken voor overdracht aan het Indonesische leger, de TNI. Gevechtshandelingen maakten de leden van de compagnie niet mee, maar triest genoeg overleed een militair nadat het wapen van een dienstmaat per ongeluk was afgegaan en een vriend van Co Groen overleed aan tyfus. Na de terugkeer in Nederland heeft Co Groen foto's en knipsels mooi bewaard in een album. Dat liet hij zijn kinderen wel zien, maar de verhalen erachter vertelde hij niet.
Tot zijn dood begin 2007 bleef dat ook zo, waarna zoon Jos' zoektocht begon naar die verhalen, beter gezegd de mensen daarachter. Hij slaagde erin een tachtigtal veteranen op te sporen en te interviewen. Sommigen wilden anoniem blijven, maar de meesten hebben hun persoonlijke geschiedenis openlijk verteld.

Vooral een persoonlijke en dan een militaire geschiedenis
De wijze waarop Jos Groen de geschiedenis van 43 Genieveldcompagnie heeft uitgewerkt kan worden omschreven als het verhaal van de mensen die tot dat militaire onderdeel hebben behoord. Het is minder het verhaal van strategie en tactiek en meer dat van de individuen en hun onderlinge relaties. In zijn opzet om de verhalen niet verloren te laten gaan is de schrijver goed geslaagd. Het is een boek geworden van 480 pagina's en bevat veel uniek, persoonlijk fotomateriaal en aansprekende documentatie.
Met dit boek is mogelijk weer een stap verder gezet in de richting van een traditie zoals die in Engeland, Frankrijk en België is ontstaan na het einde van de Eerste Wereldoorlog. Een toevloed van egodocumenten, boeken, artikels, films hield in die landen de herinnering aan de oorlog in leven. Tot op de dag van vandaag gaat dat door, aangevuld met nieuwe vormen als internet en groepsexcursies naar de slagvelden en graven.2) Voor nu zijn we verheugd dat de Indische geschiedschrijving is verrijkt met dit boek vol aangrijpende, gewone en informatieve levensverhalen van een groep mensen die ongewild deel zijn gaan uitmaken van de Nederlands-Indische geschiedenis.

Meer informatie over dit boek:
Titel: '43 Genieveldcompagnie in Nederlands-Indië 1949-1950. De sobats van Co Groen'
Meer informatie:
Veteraneninstituut tel. 0343-474150 of via een e-mail naar sobats43GVC@hotmail.nl

Noten
1)Tijdschrift Checkpoint van het Veteraneninstituut, nr. 8/oktober 2010
2)Er is nu ook voor de oorlog in Indië een "reissite": www.reisgidsindonesie.com en reisgids: Reisgids Indonesië. Oorlogsplekken 1942-1949. Zie ook de website www.indieinoorlog.nl

Webreferenties
Website van Jos Groen over het verhaal van zijn vader
www.veteraneninstituut.nl
http://www.regimentgenietroepen.nl/